Radiotechnika 7 pytań

nadajnik SSB

SSB (Single Side Band) to standard emisji głosowej na krótkich falach — oszczędniejszy niż AM, węższy niż FM. Zrozumienie jak nadajnik SSB generuje sygnał to klucz do diagnozowania problemów i rozumienia dlaczego liniowość PA jest krytyczna.

Generacja sygnału SSB

Sygnał SSB powstaje w wzbudnicy na stałej częstotliwości pośredniej (typowo 9 MHz): mikrofon → modulator zrównoważony (tłumi nośną, zostawia dwie wstęgi) → filtr kwarcowy (wybiera jedną wstęgę — USB lub LSB) = sygnał SSB 9 MHz. Potem mieszacz przesuwa go na pasmo robocze: VFO 5-5,5 MHz + SSB 9 MHz = 14 MHz (20 m) lub 3,5 MHz (80 m). Na końcu: driver → PA → filtr wyjściowy → antena.

Dlaczego liniowość jest krytyczna?

SSB ma zmienną amplitudę — od zera (cisza) do maksimum (głośny dźwięk). PA musi wiernie odwzorować te zmiany — dlatego pracuje w klasie AB (liniowej). Nieliniowy PA (klasa C) zniekształca obwiednię, generując produkty intermodulacyjne (IMD/splatter) — szerokopasmowe zakłócenia słyszane jako 'chrapanie' na sąsiednich częstotliwościach. ALC automatycznie ogranicza poziom, chroniąc przed przesterowaniem.

Na egzaminie

Wzbudnica SSB = modulator zrównoważony + filtr kwarcowy (9 MHz). Mieszacz przesuwa na pasmo robocze. PA dla SSB = klasa AB (liniowa!). Klasa C = TYLKO CW/FM. ALC = chroni przed przesterowaniem/splatter.

Gdzie szukać więcej

Książka: 'ARRL Handbook' — rozdział o nadajnikach SSB. Praktyka: dwutonowy test PA — pozwala ocenić liniowość na oscyloskopie.

wzbudnica SSBexciter9 MHzfiltr kwarcowymodulator zrównoważonymieszaczkonwersja w góręczęstotliwość pośrednianadajnik SSBfiltr pasmowyselekcja pasmawzmacniacz sterującydriverPAliniowość

Pytania egzaminacyjne (7)

d1-106 Na rysunku przedstawiono schemat blokowy nadajnika SSB na dwa pasma amatorskie z wzbudnicą 9 MHz. Bl...

Na rysunku przedstawiono schemat blokowy nadajnika SSB na dwa pasma amatorskie z wzbudnicą 9 MHz. Blok 1 to:

A wzmacniacz mocy (PA)

B oscylator (VFO) 5 - 5,5 MHz

C wzbudnica SSB 9 MHz

Wzbudnica SSB 9 MHz (SSB exciter) to blok generujący sygnał SSB na stałej częstotliwości pośredniej 9 MHz. Zawiera modulator zrównoważony (balanced modulator), filtr SSB (kwarcowy na 9 MHz) i układ wzmacniający. Częstotliwość 9 MHz jest popularna, bo dostępne są dobre filtry kwarcowe SSB na tę częstotliwość.

Tip: Wzbudnica SSB na 9 MHz = blok generujący sygnał SSB. 9 MHz to typowa p.cz. dla filtrów SSB.

d1-107 Na rysunku przedstawiono schemat blokowy nadajnika SSB na dwa pasma amatorskie z wzbudnicą 9 MHz. Bl...

Na rysunku przedstawiono schemat blokowy nadajnika SSB na dwa pasma amatorskie z wzbudnicą 9 MHz. Blok 2 to:

A wzmacniacz sterujący

B mieszacz

C filtr wyjściowy

Mieszacz w nadajniku SSB przesuwa sygnał z częstotliwości pośredniej (9 MHz) na częstotliwość roboczą pasma amatorskiego. Sygnał SSB z wzbudnicy jest mieszany z sygnałem VFO/syntezy, dając wynikową częstotliwość wyjściową. To odwrotność procesu w odbiorniku — tu konwertujemy w górę.

Tip: Mieszacz w nadajniku = przesuwanie częstotliwości z p.cz. na pasmo robocze. Odwrotność mieszacza odbiornika.

d1-206 Na rysunku przedstawiono schemat blokowy nadajnika SSB na dwa pasma amatorskie z wzbudnicą 9 MHz. Bl...

Na rysunku przedstawiono schemat blokowy nadajnika SSB na dwa pasma amatorskie z wzbudnicą 9 MHz. Blok 3 to:

A filtr pasmowy 3,5 - 14 MHz

B wzmacniacz mocy (PA)

C VFO 5 - 5.,5 MHz

Filtr pasmowy 3,5-14 MHz w nadajniku SSB przepuszcza sygnał na żądanym paśmie po mieszaczu, tłumiąc produkt lustrzany i inne składowe niepożądane. Po mieszaniu sygnału SSB 9 MHz z VFO 5-5,5 MHz powstają składowe na wielu częstotliwościach — filtr wybiera właściwą.

Tip: Filtr pasmowy po mieszaczu = selekcja pasma roboczego. Przełączany dla różnych pasm.

d1-207 Na rysunku przedstawiono schemat blokowy nadajnika SSB na dwa pasma amatorskie z wzbudnicą 9 MHz. Bl...

Na rysunku przedstawiono schemat blokowy nadajnika SSB na dwa pasma amatorskie z wzbudnicą 9 MHz. Blok 4 to:

A wzmacniacz sterujący

B filtr wyjściowy

C wzbudnica SSB 9 MHz

Wzmacniacz sterujący (driver) wzmacnia sygnał po filtrze pasmowym do poziomu wystarczającego do wysterowania wzmacniacza mocy (PA). Jest stopniem pośrednim między słabym sygnałem z mieszacza/filtra a silnym PA. Musi pracować liniowo (klasa A lub AB) dla SSB.

Tip: Wzmacniacz sterujący = driver = między filtrem a PA. Wzmacnia sygnał do poziomu sterowania PA.

d1-208 Na rysunku przedstawiono schemat blokowy nadajnika SSB na dwa pasma amatorskie z wzbudnicą 9 MHz. Bl...

Na rysunku przedstawiono schemat blokowy nadajnika SSB na dwa pasma amatorskie z wzbudnicą 9 MHz. Blok 5 to:

A wzmacniacz mocy (PA)

B mieszacz

C oscylator (VFO) 5 - 5,5 MHz

Wzmacniacz mocy (PA) w nadajniku SSB to stopień końcowy, wzmacniający sygnał do pełnej mocy wyjściowej. Musi pracować liniowo (klasa AB), bo SSB ma zmienną amplitudę. Nieliniowość generowałaby produkty intermodulacyjne (splatter) zakłócające sąsiednie stacje.

Tip: PA w SSB = klasa AB = liniowy. W CW = klasa C = nieliniowy. Kluczowa różnica.

d1-209 Na rysunku przedstawiono schemat blokowy nadajnika SSB na dwa pasma amatorskie z wzbudnicą 9 MHz. Bl...

Na rysunku przedstawiono schemat blokowy nadajnika SSB na dwa pasma amatorskie z wzbudnicą 9 MHz. Blok 6 to:

A wzmacniacz mocy (PA)

B filtr wyjściowy

C mieszacz

Filtr wyjściowy w nadajniku SSB to filtr dolnoprzepustowy (LPF) tłumiący harmoniczne generowane przez PA. Przełączany dla różnych pasm — każde pasmo ma swój filtr z odpowiednią częstotliwością odcięcia. Jest ostatnim elementem przed anteną.

Tip: Filtr wyjściowy = LPF = ostatni blok przed anteną. Przełączany per pasmo.

d1-210 Na rysunku przedstawiono schemat blokowy nadajnika SSB na dwa pasma amatorskie z wzbudnicą 9 MHz. Bl...

Na rysunku przedstawiono schemat blokowy nadajnika SSB na dwa pasma amatorskie z wzbudnicą 9 MHz. Blok 7 to:

A oscylator (VFO) 5-5,5 MHz

B filtr wyjściowy

C filtr pasmowy 3,5 - 14 MHz

VFO 5-5,5 MHz w nadajniku SSB na pasma 80 m (3,5 MHz) i 20 m (14 MHz) generuje sygnał mieszany z wzbudnicą SSB 9 MHz. Wynik: 9-5=3,5 MHz (80 m) lub 9+5=14 MHz (20 m). Zakres 5-5,5 MHz pokrywa oba pasma amatorskie dzięki wyborowi sumy lub różnicy w mieszaczu.

Tip: 9 MHz ± 5 MHz = 14 MHz lub 4 MHz. VFO w zakresie 5-5,5 MHz + SSB 9 MHz = pokrycie 80 m i 20 m.

Powiązane tematy

nadajnik radiowy 8 klasy pracy wzmacniaczy 5 odbiornik superheterodynowy 17 kompatybilność elektromagnetyczna EMC 7 mieszanie częstotliwości 1

Wróć do listy tematów